Posted by Việc bổ sung gluxit đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì các hoạt động sống của cơ thể. Đây là nhóm chất dinh dưỡng chính cung cấp năng lượng, giúp con người duy trì thể lực, sự tỉnh táo của não bộ cũng như nhiều chức năng sinh lý quan trọng khác. Khi cơ thể thiếu gluxit, bạn có thể gặp phải tình trạng mệt mỏi kéo dài, suy nhược, giảm khả năng tập trung, thậm chí tụt huyết áp. Vậy gluxit là gì, có những loại nào và nguồn thực phẩm nào cung cấp gluxit có lợi cho sức khỏe? Hãy cùng thurbertbaker.com tìm hiểu chi tiết ngay sau đây.
I. Gluxit là gì?
Gluxit còn được biết đến với tên gọi carbohydrate (carb) hay tinh bột. Đây là một trong ba nhóm chất dinh dưỡng đa lượng quan trọng, có mặt trong hầu hết các loại thực phẩm hằng ngày và giữ vai trò chính trong việc cung cấp năng lượng cho cơ thể con người.
Xét về mặt hóa học, gluxit được cấu tạo từ ba nguyên tố cơ bản gồm carbon, hydro và oxy. Nhờ cấu trúc này, gluxit tham gia trực tiếp vào quá trình tạo, dự trữ và vận chuyển năng lượng. Không chỉ vậy, chúng còn góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch, thúc đẩy sự phát triển và duy trì các chức năng sinh học cần thiết của cơ thể.
Trong thực phẩm, gluxit tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau như tinh bột, đường và chất xơ. Chúng thường có nhiều trong trái cây, rau củ, ngũ cốc cũng như các sản phẩm từ sữa.
II. Phân loại gluxit
Dựa trên cấu trúc và đặc điểm tiêu hóa, gluxit thường được chia thành hai nhóm chính là carbohydrate đơn và carbohydrate phức. Theo các nghiên cứu dinh dưỡng, carbohydrate đơn được cơ thể hấp thụ nhanh hơn, từ đó dễ làm tăng đường huyết đột ngột, kéo theo nguy cơ béo phì và các bệnh lý tim mạch nếu tiêu thụ quá mức.
1. Carbohydrate đơn
Carbohydrate đơn có cấu trúc gồm một hoặc hai phân tử đường. Chúng thường tồn tại dưới dạng đường tự nhiên trong trái cây, mật ong, đường nho hay đường mía. Do dễ bị phân giải trong quá trình tiêu hóa, nhóm gluxit này khiến lượng đường trong máu tăng nhanh nhưng cũng giảm nhanh, dễ gây cảm giác đói trở lại sau thời gian ngắn.
2. Carbohydrate phức
Khác với gluxit đơn, carbohydrate phức có cấu trúc gồm từ ba phân tử đường trở lên. Chúng là thành phần chủ yếu trong các thực phẩm giàu tinh bột như ngũ cốc nguyên cám, khoai tây, đậu, bột mì nguyên hạt… Khi vào cơ thể, carbohydrate phức sẽ được chuyển hóa dần thành glucose trước khi cung cấp năng lượng.
Nhờ quá trình hấp thụ chậm hơn, nhóm gluxit này giúp đường huyết tăng ổn định, tạo cảm giác no lâu và hạn chế nguy cơ tăng cân cũng như các bệnh liên quan đến tim mạch.
III. Vai trò của gluxit đối với sức khỏe
Gluxit không chỉ đơn thuần là nguồn năng lượng mà còn đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng khác đối với cơ thể con người. Để hiểu rõ hơn gluxit là gì, hãy cùng điểm qua một số vai trò tiêu biểu của nhóm chất này.
1. Cung cấp năng lượng cho cơ thể
Vai trò nổi bật nhất của gluxit chính là cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động sống. Sau khi được hấp thụ, gluxit sẽ chuyển hóa thành glucose đi vào máu hoặc được dự trữ dưới dạng glycogen ở gan và cơ bắp. Khi cần thiết, glycogen sẽ tiếp tục được phân giải để tạo năng lượng cho cơ thể, đặc biệt là cho hoạt động của cơ và các cơ quan quan trọng.
2. Bổ sung chất xơ và khoáng chất
Các thực phẩm giàu gluxit, nhất là carbohydrate phức, còn là nguồn cung cấp dồi dào chất xơ, vitamin nhóm B cùng nhiều khoáng chất như sắt, canxi. Chất xơ giúp hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru, hỗ trợ kiểm soát cholesterol và góp phần bảo vệ sức khỏe đường ruột.
3. Hỗ trợ duy trì cân nặng ổn định
Nhiều người cho rằng gluxit là nguyên nhân gây tăng cân, tuy nhiên điều này chỉ đúng khi tiêu thụ quá nhiều carbohydrate đơn. Trên thực tế, carbohydrate chất lượng cao có trong ngũ cốc nguyên cám, rau củ và trái cây lại giúp tạo cảm giác no lâu, hạn chế ăn quá mức và hỗ trợ duy trì cân nặng hợp lý.
4. Góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch
Tim hoạt động chủ yếu nhờ nguồn năng lượng từ glucose và glycogen. Bên cạnh đó, chất xơ trong carbohydrate còn giúp giảm cholesterol xấu trong máu, từ đó hỗ trợ phòng ngừa các bệnh lý tim mạch và cải thiện sức khỏe tổng thể.
5. Duy trì hoạt động của não bộ
Não bộ và hệ thần kinh chỉ sử dụng glucose làm nguồn năng lượng chính. Vì vậy, gluxit đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì sự tỉnh táo, khả năng ghi nhớ và cảm xúc. Khi lượng glucose trong máu giảm quá thấp, cơ thể có thể rơi vào trạng thái choáng váng, hôn mê và tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng.
IV. Gluxit có trong những nhóm thực phẩm nào?
Gluxit không được cơ thể tự sản sinh mà cần được bổ sung thông qua chế độ ăn uống hằng ngày. Theo khuyến nghị dinh dưỡng, người trưởng thành nên nạp khoảng 45% – 65% tổng năng lượng từ carbohydrate để đảm bảo các hoạt động sinh lý diễn ra bình thường. Riêng với người mắc bệnh tiểu đường, lượng gluxit cần được kiểm soát chặt chẽ hơn theo chỉ dẫn của chuyên gia.
Mặc dù gluxit mang lại nhiều lợi ích, không phải nguồn nào cũng tốt cho sức khỏe. Các loại carbohydrate đơn chứa nhiều đường tinh luyện, chất béo bão hòa như nước ngọt, bánh kẹo, tinh bột trắng… nên được hạn chế.
Thay vào đó, bạn nên ưu tiên các nguồn gluxit lành mạnh như:
- Rau xanh và trái cây tươi, cung cấp đường tự nhiên cùng nhiều vitamin, khoáng chất.
- Sữa và các chế phẩm từ sữa ít béo nhằm hạn chế chất béo bão hòa.
- Ngũ cốc nguyên hạt thay cho ngũ cốc tinh chế, bởi chúng giàu chất xơ và giữ lại giá trị dinh dưỡng ban đầu.
Tổng kết
Qua những thông tin trên, hy vọng bạn đã hiểu rõ gluxit là gì cũng như vai trò quan trọng của chúng đối với sức khỏe. Việc lựa chọn và bổ sung gluxit đúng cách sẽ giúp bạn xây dựng chế độ ăn uống khoa học, cân đối và có lợi lâu dài cho cơ thể.